Alev dedektörleri, alevden çıkan ışınları algılayarak çalışır. Kullanılan sensör tipine göre farklı teknolojiler farklı avantajlar sunar.
| Teknoloji | Nasıl Çalışır? | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| UV/IR | Alevden yayılan ultraviyole (UV) ve kızılötesi (IR) ışınları aynı anda izler. Her iki sensör aynı anda algılama yaptığında alarm oluşmaktadır. | Hızlı gelişen hidrokarbon yangınları; kapalı ve yarı kapalı alanlar |
| IR3 | Kızılötesi spektrumda üç farklı dalga boyunda ölçüm yapar. Üç farklı dedektör birbirleri ile arasında kıyasmalama yaparak alevi, güneş ışığı, kaynak kıvılcımı veya sıcak yüzeylerden oluşan false alarmları ayırt edebilmektedir. | Açık alanlar, dış mekan kurulumları, güneş ışığı yoğun ortamlar |
| IR3 H2 | IR3 teknolojisinin hidrojen alevlerine özel olarak optimize edilmiş versiyonudur. Hidrojen alevleri, hidrokarbon alevlerinden farklı bir kızılötesi spektrumda yanar ve çıplak gözle neredeyse görünmez, çok düşük ısı radyasyonu yayar. Standart IR3 sensörleri bu zayıf sinyali güvenilir şekilde algılayamayabilir; IR3 H2, hidrojenin kendine özgü ışınım karakteristiğine göre kalibre edilmiş algoritmalar kullanarak bu tür alevleri erken aşamada tespit eder. | Hidrojen üretim/depolama tesisleri, yakıt hücresi uygulamaları, hidrojen dolum istasyonları |
| QuadSense (IR3 ve UV/IR) | IR3 ve UV/IR teknolojilerini tek bir cihazda birleştirir. Dört farklı sensör kanalından gelen veriyi birlikte değerlendirerek hem geniş menzilli hem de yüksek doğrulukta algılama sağlar. Farklı yangın türlerine karşı tek bir cihazla daha kapsamlı bir koruma sunar. | Geniş açık alanlar, kritik tesisler, karma yangın riski taşıyan bölgeler |
Yanlış alarmlar (False Alarm), bir alev dedektörünün gerçekte bir yangın olmadığı halde alarm üretmesi durumudur. Sık tekrarlanan yanlış alarmlar, sistemin güvenilirliğini azaltır ve operasyonel kesintilere yol açabilir. Doğru teknoloji seçimi ve doğru montaj, yanlış alarm riskini azaltmaktadır.
Exproof (patlamaya dayanıklı) alan; yanıcı gaz, buhar, sis veya toz gibi maddelerin havada patlayıcı bir karışım oluşturma ihtimalinin bulunduğu tehlikeli bölgeleri tanımlar. Bu alanlarda kullanılan her türlü elektrikli cihazın, patlama riskini ortadan kaldıracak biçimde tasarlanmış ve sertifikalandırılmış olması zorunludur.
Patlayıcı atmosfer sınıflandırması iki temel sisteme göre yapılır: Avrupa ve uluslararası standartlarda Zone (Bölge) sistemi, Kuzey Amerika'da ise Class / Division sistemi kullanılır.
Zone Sistemi (ATEX / IECEx — Avrupa ve Uluslararası)
| Zone | Ortam Türü | Tehlike Sıklığı |
|---|---|---|
| Zone 0 | Yanıcı gaz / buhar | Sürekli veya uzun süreli patlayıcı atmosfer |
| Zone 1 | Yanıcı gaz / buhar | Normal çalışmada zaman zaman patlayıcı atmosfer |
| Zone 2 | Yanıcı gaz / buhar | Normal çalışmada patlayıcı atmosfer beklenmez; oluşursa kısa sürelidir |
| Zone 20 | Yanıcı toz | Sürekli veya uzun süreli patlayıcı toz bulutu |
| Zone 21 | Yanıcı toz | Normal çalışmada zaman zaman patlayıcı toz bulutu |
| Zone 22 | Yanıcı toz | Normal çalışmada patlayıcı toz bulutu beklenmez; oluşursa kısa sürelidir |
Class / Division Sistemi (Kuzey Amerika — NEC / CEC)
| Sınıf | Tehlike Türü |
|---|---|
| Class I | Yanıcı gaz veya buharın patlayıcı ya da yanıcı karışım oluşturabileceği alanlar |
| Class II | Yanıcı ya da iletken tozun bulunduğu alanlar |
| Class III | Kolayca tutuşabilen elyaf veya uçuşan maddelerin bulunduğu alanlar |
| Division | Tehlike Sıklığı |
|---|---|
| Division 1 | Normal çalışma koşullarında tehlikeli ortam var veya olması beklenir |
| Division 2 | Normal koşullarda tehlikeli ortam beklenmez; anormal koşullarda oluşabilir |
Alev dedektörlerinde yer alan sertifikalar, cihazın hangi ortamda, hangi güvenlik standardına göre üretildiğini gösterir. Aşağıdaki tablo, FGD, Spectrex, Takex, SD3 ve Autronica ürünlerinde karşılaşabileceğiniz başlıca sertifika ve standartları, bağlı oldukları standart, geçerli oldukları coğrafya ve kapsamlarıyla birlikte özetlemektedir.
| Sertifika | Standart / Direktif | Geçerli Olduğu Coğrafya | Kapsam |
|---|---|---|---|
| Patlamaya Dayanıklı Alan Sertifikaları | |||
| ATEX | ATEX Direktifleri (2014/34/EU) | Avrupa Birliği | Patlayıcı atmosferde kullanılan elektrikli ve mekanik ekipman |
| IECEx | IEC 60079 serisi | Uluslararası (Küresel) | Patlayıcı gaz ve toz ortamları; ATEX ile karşılıklı tanıma mevcut |
| UKCA | UK hazardous area düzenlemeleri | Birleşik Krallık | CE'nin İngiltere pazarındaki eşdeğeri uygunluk işareti |
| CE | Avrupa direktifleri | Avrupa Birliği | AB pazarına uygunluk işareti |
| Kuzey Amerika Onayları | |||
| FM | FM Approvals standartları | Amerika Birleşik Devletleri | Sigorta şirketi onaylı; exproof ve yangın algılama cihazları |
| FMC | FM Approvals (Kanada kapsamı) | Kanada | FM onayının Kanada pazarı için geçerli hali |
| CSA US/C | CSA standartları | Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada | Kuzey Amerika tehlikeli alan ve genel endüstriyel cihaz onayı |
| UL | UL standartları | Uluslararası (Küresel) ve Özellikle Amerika Birleşik Devletleri | Bağımsız test ve sertifikasyon kuruluşu onayı; yangın algılama ve elektrikli ekipman güvenliği |
| Yangın Algılama ve Fonksiyonel Güvenlik | |||
| EN54-10 | EN 54-10 | Avrupa | Nokta tipi alev dedektörleri için performans standardı |
| SIL 1 / SIL 2 / SIL 3 | IEC 61508 / IEC 61511 | Uluslararası (Küresel) | Fonksiyonel güvenlik; güvenlik sistemlerinin güvenilirlik seviyesi |
| MTBF | İstatistiksel güvenilirlik ölçütü | Uluslararası (Küresel) | Ortalama arızalar arası süre; bir sertifika değil, raporlanan güvenilirlik değeridir |
| NFPA33 | NFPA 33 | Amerika Birleşik Devletleri | Yanıcı sıvı püskürtme uygulamaları (boya kabini vb.) standardı |
| Active Fire Protection | Ürün sınıflandırma etiketi | Uluslararası (Küresel) | Cihazın aktif yangın koruma sistemleri kategorisinde yer aldığını belirtir |
| Denizcilik Sınıflandırma Kuruluşları | |||
| ABS | American Bureau of Shipping kuralları | Uluslararası (Denizcilik) | Gemi ve açık deniz platformlarında kullanılan ekipman onayı |
| BV | Bureau Veritas kuralları | Uluslararası (Denizcilik, Fransa merkezli) | Gemi ve platform ekipmanı onayı |
| CCS | China Classification Society kuralları | Uluslararası (Denizcilik, Çin merkezli) | Gemi ve platform ekipmanı onayı |
| DNV | DNV kuralları | Uluslararası (Denizcilik, Norveç/Almanya merkezli) | Gemi, platform ve açık deniz tesisleri onayı |
| NK | ClassNK kuralları | Uluslararası (Denizcilik, Japonya merkezli) | Gemi ve platform ekipmanı onayı |
| PRS | Polski Rejestr Statków kuralları | Uluslararası (Denizcilik, Polonya merkezli) | Gemi ekipmanı onayı |
| RINA | RINA kuralları | Uluslararası (Denizcilik, İtalya merkezli) | Gemi ve platform ekipmanı onayı |
Intrinsic Safety (İçsel Güvenlik), patlayıcı atmosferde bulunan bir cihaza iletilen elektrik enerjisini düşük düzeyde tutmayı amaçlar. Herhangi bir arıza veya kıvılcım durumunda patlama oluşmaması için tasarlanmış bir koruma yöntemidir. Bu, özellikle Zone 0 ve Zone 1 ortamlarında tercih edilen koruma konseptidir.
Intrinsically safe bir sistem kurulabilmesi için, güvenli bölgedeki kontrol ekipmanı ile exproof alandaki cihaz arasına bir güvenlik arayüzü yerleştirilmesi gerekir. Bu arayüzün en yaygın formu Zener Bariyer'dir.
Zener Bariyer Nedir?
Zener bariyer; exproof alana gönderilen gerilimi ve akımı sabit sınır değerlerinde tutan pasif bir devre elemanıdır. Çalışması için harici güç gerektirmez; temelde zener diyotlar, rezistörler ve sigorta kombinasyonundan oluşur. Exproof alandaki cihaza iletilen enerji hiçbir koşulda belirlenen sınırın üzerine çıkamaz. Zener bariyerlerin doğru çalışabilmesi için kurulumun ilgili sertifika belgelerine (EN 60079-14 / EN 60079-25) uygun yapılması zorunludur.
SIL (Safety Integrity Level), bir güvenlik sisteminin gerçek bir tehlike anında ne kadar güvenilir biçimde devreye gireceğini tanımlayan uluslararası bir ölçüttür. IEC 61508 standardı kapsamında dört seviyeye ayrılır.
Hiçbir güvenlik sistemi, teknolojisinden bağımsız olarak %100 yanıt garantisi veremez. SIL, bir sistemin gerçek bir acil durumda yanıt verememe olasılığını, sistemin ömrü boyunca ölçülen istatistiksel bir değer olarak tanımlar.
| Seviye | Güvenilirlik Oranı | Yanıt Verememe Olasılığı | Risk Azaltma Katsayısı |
|---|---|---|---|
| SIL 1 | %90 — %99 | %1 — %10 | 10 — 100 |
| SIL 2 | %99 — %99,9 | %0,1 — %1 | 100 — 1.000 |
| SIL 3 | %99,9 — %99,99 | %0,01 — %0,1 | 1.000 — 10.000 |
| SIL 4 | > %99,99 | < %0,001 | 10.000 — 100.000 |
SIL, yalnızca tek bir ürünün özelliği değil, kurulu olduğu güvenlik sisteminin tamamına ait bir ölçüttür.
SIL 1 genel endüstriyel uygulamalarda yeterlidir. SIL 2, petrokimya tesisleri, enerji santralleri ve gaz algılama sistemlerinde standart gereksinim olarak kabul edilir. SIL 3, açık deniz platformları, kimya tesisleri ve yüksek risk ortamları için gereklidir.
CEDETAŞ
Alev Dedektörleri